દેશમાં યુપીઆઈ (UPI) પેમેન્ટ હંમેશા માટે મફત રહેશે કે કેમ તે અંગે કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં મોટો ખુલાસો કર્યો છે. સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ પોતાના જવાબમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વેપારીઓને ક્યારેય પણ ‘શૂન્ય MDR’ (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) ની કાયમી વ્યવસ્થા કે મફત લેવડ-દેવડનું કોઈ સત્તાવાર આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું નહોતું. સાથે જ સરકારે 2000 રૂપિયાથી વધુના કેટલાક યુપીઆઈ લેવડ-દેવડ પર શુલ્ક (MDR) વસૂલવાના પ્રસ્તાવનું સમર્થન કર્યું છે.
સરકારના જણાવ્યાનુસાર MDR ની સંશોધિત વ્યવસ્થા વેપારીઓના વ્યવસાય કરવાના અધિકાર પર કોઈ અયોગ્ય પ્રતિબંધ નથી મૂકતી. બંધારણ એ વાતની ગેરંટી નથી આપતું કે વેપાર સાથે જોડાયેલી સુવિધાઓ હંમેશા મફત જ મળશે.કોઈ શુલ્ક લાગવાના કારણે વેપારીના નફામાં ઘટાડો થવો એ મૌલિક અધિકારોનું ઉલ્લંઘન નથી, અને વેપારીઓ MDR નો બોજ ગ્રાહકો પર પણ નાખી શકે નહીં.
સરકારે લેવડ-દેવડની રકમ અને વ્યવસાયિક શ્રેણીના આધારે અલગ વ્યવસ્થાને યોગ્ય ઠેરવતા જણાવ્યું છે કે: સામાન્ય રિટેલ લેવડ-દેવડ અને નાના વેપારીઓ પર વધારાનો બોજ ન પડે તે માટે 2000 રૂપિયા સુધીના P2M (પર્સનલ ટુ મર્ચન્ટ) લેવડ-દેવડ પર શૂન્ય MDR રાખવામાં આવ્યો છે. મોટા મૂલ્યના લેવડ-દેવડ પર મામૂલી શુલ્ક લગાવી શકાય છે, કારણ કે આવા વેપારીઓ આ શુલ્ક વહન કરવાની સારી સ્થિતિમાં હોય છે.
RuPay ડેબિટ કાર્ડ અને UPI ની ટેક્નોલોજી તથા ખર્ચનું માળખું અલગ હોવાથી બંને સાથે અલગ વ્યવહાર કરાઈ રહ્યો છે. RuPay પર ઝીરો MDR રાખવાનો હેતુ સ્વદેશી કાર્ડ નેટવર્કને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
સંશોધિત વ્યવસ્થાથી યુપીઆઈના મોટાભાગના લેવડ-દેવડ પ્રભાવિત નહીં થાય. આ શ્રેણીઓને શુલ્કમાંથી મુક્તિ રહેશે
-
વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P): રકમ ગમે તેટલી હોય, આના પર કોઈ MDR લાગશે નહીં.
-
નાના વેપારીઓ: યુપીઆઈ QR કોડ દ્વારા દર મહિને 1 લાખ રૂપિયા સુધીની રકમ મેળવતા નાના વેપારીઓને પ્રસ્તાવિત શુલ્કમાંથી મુક્તિ મળશે.
-
2000 રૂપિયા સુધીના P2M લેવડ-દેવડ પર શૂન્ય MDR યથાવત રહેશે.
NPCI (નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા) એ પણ પોતાના સોગંદનામામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સંશોધિત વ્યવસ્થાથી P2M લેવડ-દેવડના માત્ર એક નાના હિસ્સા પર જ અસર પડશે અને આશરે 96 ટકા લેવડ-દેવડ અપ્રભાવિત રહેશે.
