દેશમાં અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) અનામત અને ક્રીમી લેયરની જોગવાઈઓને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી છે. આ સુનાવણી દરમિયાન દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે એક મોટી અને તીખી ટિપ્પણી કરતા સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે, જો કોઈ ઉમેદવારના માતા-પિતા બંને IAS (આઈએએસ) અધિકારી હોય, તો તેવી સ્થિતિમાં ઉમેદવારને અનામતનો લાભ શા માટે મળવો જોઈએ? કોર્ટની આ ટિપ્પણી બાદ દેશમાં ફરી એકવાર ક્રીમી લેયરની મર્યાદા અને અનામતના માપદંડોને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે.
આ મહત્ત્વની ટિપ્પણી જસ્ટિસ બી. વી. નાગરત્ના અને જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાનની બેંચ દ્વારા કેસની સુનાવણી દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. સુનાવણી વખતે જસ્ટિસ નાગરત્નાએ અનામતના મૂળ સિદ્ધાંતને રેખાંકિત કરતા જણાવ્યું હતું કે, અનામતનો અસલી હેતુ સમાજના એવા લોકો સુધી ફાયદો પહોંચાડવાનો છે જેઓ વાસ્તવમાં પછાત, શોષિત અને વંચિત છે. તેમણે સવાલ કરતા પૂછ્યું કે, જ્યારે કોઈ પરિવાર દેશની સૌથી ઊંચી વહીવટી સેવાઓ (Group A) સુધી પહોંચી ચૂક્યો હોય, ત્યારે તેમના બાળકોને આગળ અનામતનો લાભ આપવાનું શું ઔચિત્ય હોઈ શકે?
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટમાં પક્ષ રાખતા વકીલ શશાંક રત્નૂએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, અધિકારીઓને માત્ર તેમના ઊંચા પગારના કારણે નહીં, પરંતુ સમાજ અને વહીવટીતંત્રમાં તેમની સ્થિતિ (Status) ના કારણે ક્રીમી લેયર અંતર્ગત અનામતના લાભથી બહાર રાખવામાં આવે છે. તેમણે બેંચને જણાવ્યું કે ગ્રુપ એ (Group A) ના તમામ કર્મચારીઓ આ દાયરામાં આવે છે અને કેટલાક વિશેષ કિસ્સાઓમાં ગ્રુપ બી (Group B) ના કર્મચારીઓને પણ આ અંતર્ગત બહાર રાખવામાં આવે છે. કર્મચારીઓના વર્ગીકરણનો મુખ્ય આધાર માત્ર તેમની આવક નથી, પરંતુ તેમની સામાજિક અને પ્રશાસનિક પ્રતિષ્ઠા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની આ ટિપ્પણીને ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે ભારતમાં લાંબા સમયથી ઓબીસી અનામતની અંદર ક્રીમી લેયરની સીમા અને તેના નક્કી કરેલા માપદંડોને લઈને કાનૂની અને સામાજિક ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. જ્યાં એક તરફ નીતિવિષયક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અનામતનો લાભ માત્ર સમાજના આર્થિક અને સામાજિક રીતે પછાત રહેલા છેવાડાના વ્યક્તિ સુધી જ સીમિત રહેવો જોઈએ, ત્યાં બીજી તરફ કેટલાક સંગઠનો તેને સંપૂર્ણપણે સામાજિક પ્રતિનિધિત્વ સાથે જોડીને જુએ છે. કોર્ટ હવે આ બાબતનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરી રહી છે કે અનામતનો લાભ કયા લોકો સુધી સીમિત રહેવો જોઈએ અને કોને તેનાથી બહાર રાખવા જરૂરી છે.
